Kilka słów o Cieszynie

Cieszyna – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Frysztak Ma status sołectwa

W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Cieszyna, po przeniesieniu siedziby gromady w latach 1961 – 1975, w gromadzie Stępina. W latach 1944 –1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego, od 1 stycznia 1999 należy do powiatu strzyżowskiego leżącego w województwie podkarpackim.

Wieś położona jest na lewym brzegu Wisłoka. Graniczy od wschodu z Wiśniową i Jazową, od południa z Pułankami, od zachodu ze Stępiną, a od północy z Pstrągówką. Przez wieś  przebiega droga wojewódzka w kierunku Babica – Warzyce i droga powiatowa w kierunku Stępiny oraz linia kolejowa Rzeszów - Jasło.

Pod względem geograficznym Cieszyna leży na terenie Karpat Zachodnich na Pogórzu Strzyżowskim. Na jej obszarze wyróżnia się rzeźbę rusztową ( naprzemianlegle grzbiety i doliny ) Jonków ( Janków ) – dolina Stępinki – Mniszki z licznymi dolinkami bocznymi V-kszałtnymi ( wciosowymi ) i wąwozami. Powierzchnie szczytowe grzbietów są równinne, natomiast zbocza typu skarp z dużym nachyleniem. W podłożu występuje flisz karpacki – są to skały osadowe złożone z piaskowców, łupków i iłów. Występujące licznie piaskowce były wydobywane w kamieniołomie, znajdują się również pokłady rud darniowych i gliny. Przez wieś przepływa Stępinka – lewy dopływ Wisłoka, cechuje się dużymi wahaniami przepływów i często wylewa po gwałtownych roztopach czy burzach błyskawicznych zagrażając położonym nad nią zabudowaniom czy mostom. Spływa do niej na terenie wsi wiele krótkich potoczków. Warunki klimatyczne są typowe dla obszarów Pogórzy (średnie temperatury roczne od + 6 do + 8 C). Wiosna z przymrozkami od ostatniej dekady marca, lata ciepłe, często gorące z dużymi opadami, jesienie ciepłe i długie, zimy do 100 dni z różnym nasileniem pokrywy śnieżnej. Przeważają wiatry zachodnie, opady do 700 mm. Gleby niezbyt urodzajne bielicowe, w dolinach nad Stępinką i Wisłokiem - mady. Roślinność typu pogórskiego z resztkami buczyny karpackiej czy łęgów, liczne łąki a ostatnio nieużytki z postępującą sukcesją  roślinną ( brzozy, sosny ). Występują licznie różnorodne gatunki roślin i zwierząt. Wieś leży w obrębie Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego. Przez teren wsi przebiega szlak turystyczny Herby oraz szlak niebieski Dębica – Czarnorzeki. Z grzbietu Jonkowa ( Jankowa ) rozciągają się panoramy na Bramę Frysztacką, Pasmo Jazowej, Kotlinę Strzyżowską.

Wzmianka o Cieszynie widnieje w dokumencie z założenia miasta Wisłoka wydanym w 1366 roku przez Kazimierza Wielkiego w Sączu. Grunta nadane  cystersom noszą nazwę „czeschunyu” – używana była nazwa Czeszynna. W XVIwieku należała do Frysztackich – w 1508 do Pawła, w 1535 do Mikołaja i Stanisława ( było 17 kmieci, jeden zagrodnik i karczma), w 1581 do Mikołaja Frysztackiego , a w XVII wieku do Mikołaja Firleja (wojewoda lubelski ) i jego syna Piotra. Kolejnymi właścicielami byli Kacper i Kunegunda Wychowscy (Wykowscy)w latach 1785 – 96 – wtedy we wsi żyło 312 osoby, był dwór, folwark i 2 karczemki, przeważały nazwiska Armata, Godek .Po Wychowskich (Wykowskich) właścicielami byli Jabłonowscy i Wysoccy. W 1873 Michał Wysocki sprzedał Cieszynę Franciszkowi hr. Mycielskiemu, po nim odziedziczył Cieszynę Jan hrabia Mycielski ( 1902 r ). Cieszyna była podzielona na 2 części- jedna posiadali Mycielscy, a drugą rozparcelowana w 1873 ( Cieszyna Góra i Jaszczurowa ) inni właściciele w tym Żydzi – Chaim Kracher i Ryfka z Bilfeldów Kracherowa. W tym czasie zamieszkiwało ja 861 mieszkańców na terenie wiejskim i 67 na obszarze dworskim.  Przy folwarku działała gorzelnia. Rządy  austriackie nie sprzyjały rozwojowi gospodarki na tej odległej od Wiednia prowincji, stad panowała nędza powodująca szukanie chleba poza granicami ( Europa Zachodnia czy Stany Zjednoczone ). W okresie I wojny światowej cieszyńscy mężczyźni walczyli w oddziałach austro – węgierskich. Przez wieś kilkukrotnie przechodziły oddziały rosyjskie i austro – węgierskie ( zniszczone domy i uprawy ).Okres II Rzeczypospolitej to spokojny czas pracy na polach, niekiedy wyjazdów „za chlebem”. W1921 roku Cieszyna liczyła 839 mieszkańców, z czego wyznania katolickiego było 797, 40 mojżeszowego, i 2 grekokatolickiego; narodowość polską deklarowało 819 mieszkańców, żydowską 17, a niemiecka 3. Sielankę kończy wybuch II wojny światowej. Już 8 września pojawiają się niemieccy żołnierze. Zaczyna się okupacja i obciążenia nią wywołane. Część mieszkańców jest wywieziona na roboty przymusowe ( 53 ). Istniał tutaj podobóz obozu w Szebniach od lipca 1943 do wiosny 1944 roku: więźniowie wykonywali prace w kamieniołomie w Cieszynie i Stępinie. Od sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku Cieszyna znalazła się w strefie frontowej, jej obszar zajęli sowieccy żołnierze, ludność została wysiedlona w rejon Strzyżowa.

We wsi znajduje się zabytkowa kaplica z II połowy XIX wieku z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej oraz zabudowania gorzelni, pozostałości parku podworskiego i stawu.  Wiąże się z tym epizod z życia Michała Kleofasa Ogińskiego – jego  córką była księżna Emma Ogińska urodzona w 1809 roku. Po rozwodzie z Hipolitem Brzostowskim kolejne małżeństwo Emma zawarła z Antoninem Wysockim, z którym zamieszkała w Cieszynie koło Wiśniowej. Byli właścicielami drewnianego dworku, który po remoncie stanowił ich rodzinną posiadłością. Dworek był otoczony wspaniałym ogrodem. W skład majątku wchodziły też okoliczne pola i lasy oraz zabudowania gospodarcze. Dworku już nie ma i nikt już nie pamięta w Cieszynie księżnej Emmy i jej męża Antonina ( warto sięgnąć do książki Hieronima Wysockiego „ Przemówiły stare listy „ )

Na granicy wsi Cieszyna i Stępina znajdują się schrony bojowe i maszynownia wchodzące w skład kompleksu kwatery Hitlera  Schrony te są atrakcjami turystycznymi.
Tradycyjne nazwy części wsi to: Dół, Góra, Janków, Zagórze, Podzawrocie, Mniszki, Podlesie, Krzywdy, Za Dworem, W Dołach.