Historia szkoły w Cieszynie

Z kart Kroniki Szkoły Podstawowej w Cieszynie

Historia naszej szkoły sięga lat 50. XIX wieku.

          Przed 1858r. w całej parafii frysztackiej istniała tylko jedna szkoła tzw. parafialna ,w której uczyli początkowo księża i organiści, a później także nauczyciele świeccy.

 

          W 1857r. przedstawiciele Cieszyny, Stępiny z Chytrówką i Pstrągówki, na wspólnym posiedzeniu w dworku hrabiego Wilhelma Romera, właściciela Stępiny z Chytrówką, postanowili wybudować szkołę wspólną dla tych miejscowości. Szkoła miała stanąć obok dworu w Stępinie. Pstrągówka, ze względu na znaczną odległość, odłączyła się od tego projektu. Hrabia Romer zmienił wtedy swoje postanowienie i ofiarował pod szkołę wspólną dla Cieszyny i Stępiny z Chytrówką,  400 sążni ², czyli około 14 arów gruntu zwanego „Świątkówką”, położonego w Cieszynie. Zapewnił również bezpłatnie wszelki materiał drzewny oraz drewno na opał dla szkoły i nauczyciela.

W 1858r. wybudowano i oddano do użytku budynek szkoły, składającej się z jednej sali lekcyjnej (zwanej wówczas izbą lekcyjną) i mieszkania  nauczyciela (pokój i kuchnia). Budynek był na podmurówce z kamienia, kryty gontem, wyposażony w podłogi i piece opalane drewnem.

Hrabia Romer otrzymał prawo proponowania nauczyciela dla nowo powstałej szkoły. Kronika szkolna podaje, że pierwszym nauczycielem w Cieszynie był Jan Szymański (choć inne źródła podają, iż dopiero w 1863r. został nadetatowym nauczycielem w Cieszynie), a obowiązek szkolny powinno spełniać 259 dzieci, jednak tylko 63 dzieci uczęszczało do szkoły.

W 1868 roku do szkolnictwa polskiego wprowadzono język polski jako język obowiązujący w nauczaniu i wtedy z 195 uczniów objętych obowiązkiem szkolnym aż 103 uczęszczało do szkoły.

Kolejnym nauczycielem w szkole w Cieszynie był Leon Magierowski, który rozpoczął tutaj pracę w 1882r., a zakończył ją już rok później.

Równie krótko pracował w naszej szkole nauczyciel Benedykt Wierdak.

W 1884r. do cieszyńskiej placówki oświatowej przybył Antoni Stawiarski, który pracował to ponad dwadzieścia lat.

W 1903 r. z powodu zwiększenia się liczby uczęszczających dzieci do szkoły, wydzierżawiono drugą salę lekcyjną u Jana  Ziobrowskiego, i od tej pory szkoła posiadała dwóch nauczycieli i realizowała program szkoły dwuklasowej.

W 1907r.do głównego budynku szkoły przybudowano drugą salę lekcyjną.

W 1913r. Cieszyna i Stępina postanowiły sprzedać dotychczasową szkołę wraz z placem i wybudować dwie oddzielne szkoły, dla Cieszyny i Stępiny, jednak wybuch I wojny światowej w 1914r. pokrzyżował wszystkie plany.

Rok 1914 to czas wybuchu I wojny światowej. Kierownik szkoły Jakób Korab  i nauczyciel Szwarc zostają powołani do wojska i cały rok minął bez nauki. Budynek szkolny zostaje zajęty przez wojska raz rosyjskie, to znowu austriackie, na szpital polowy. W następnym roku szkolnym uczył mianowany tymczasowo nauczyciel Stefan Gwoździcki. W roku 1916/17 powrócił z wojny kierownik szkoły -  Jakób Korab, a rok później za przebywającego nadal na wojnie  nauczyciela Szwarca, zostaje przyjęta  nauczycielka Emilia Morawska.

Po wojnie znowu rozpoczęto starania o budowę nowej szkoły, ale w tym samym czasie, w latach 1924-27, rozpoczęto też budowę kościoła we Frysztaku, dlatego zrezygnowano na razie z budowy szkoły. Frekwencja ciągle wzrastała, w 1924r.uczyło już trzech nauczycieli w trzyklasowej szkole mającej 7 oddziałów. Postanowiono przeprowadzić gruntowny remont budynku: wymieniono dach z gontu na dachówkę, wymieniono okna, podłogę, wytynkowano ściany i sufit, powstały nowe ubikacje. Nadal jednak brakowało miejsca na naukę.

12 stycznia 1935r. to pamiętna data w historii szkoły. W czasie ferii zimowych wybuchł pożar i zniszczył cały budynek szkolny. Spaliła się wtedy kronika, więc wszystkie dane dotyczące historii szkoły przed 1935r. oparte są częściowo na zapiskach z dzienników lekcyjnych i innych księgach szkolnych, częściowo zaś na wspomnieniach i opowiadaniach mieszkańców wsi oraz wieloletniego kierownika szkoły – Jakóba Koraba (pracował tu 25 lat).

Wsie wynajęły wtedy odrębne lokale w wiejskich domach i tak powstały dwie odrębne szkoły jednoklasowe pod wspólnym kierownictwem. Szkoła w Cieszynie mieściła się w domu Józefa Miętusa.

Kierownik szkoły nadal dążył do tego, aby wybudować jedna wspólną szkołę o wyższym stopniu organizacyjnym dla obu wsi, z czego nie wszyscy mieszkańcy byli zadowoleni. Wójt Gminy Frysztak – Jan Maślanka – popierał starania kierownika szkoły i za pieniądze uzyskane ze sprzedaży resztek drewna ze spalonego budynku i pieniądze z Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń, polecił zakupić cegłę i 20 ton wapna. W dalszym ciągu trwały jednak spory w sprawie budowy, protesty wysyłane były do Kuratorium Oświaty do Lwowa i do Ministerstwa. W końcu nadeszła ostateczna decyzja o budowie wspólnej szkoły, jednak mieszkańcy obu wsi uważają taka decyzję za przymus i nie dochodzi do porozumienia.

W 1939r. wybuchła II wojna światowa i wstrzymuje myśli o budowie szkoły na wiele lat.

W 1937r. udało się zmienić lokal wydzierżawiony na szkołę na nieco obszerniejszy – u Franciszka Greli, wskutek czego mieściły się dzieci z czterech klas, choć i tak w systemie dwuzmianowym.

Wojna nadal trwa, bieda jest coraz większa, brakuje odzieży, obuwia , żywności; zresztą - wszystkiego. Szerzy się epidemia tyfusu. Biedniejsze dzieci w okresie zimowym nie uczęszczają do szkoły.

Od 2 maja 1941r. do 7 października 1941r szkoła jest zamknięta – budynek został zajęty przez firmę Askania. Firma ta wg. zapisków w kronice „zajęła dużą ilość gruntów ornych i przeprowadziła wielkie inwestycje” – chodzi tu o budowę schronu kolejowego  na pograniczu Cieszyny i Stępiny. Wysiedlono wiele gospodarstw, wyrzucono Żydów, a staraniem nauczycielki, szkołę umieszczono w jednym z domów żydowskich.

W roku 1942/43 do szkoły przybyła nowa nauczycielka – Jadwiga Patrzykowa. Utworzono cztery klasy, do których uczęszczało 116 dzieci.

Rok 1944/45 rozpoczął się ze znacznym opóźnieniem, gdyż przez wieś przechodził front, który trwał około sześciu miesięcy. Budynek szkolny został zajęty przez sowieckiego oficera, a nauczyciele i mieszkańcy zostali wysiedleni. Część dokumentów szkolnych udało się ukryć w domu Jana Godka.

Po przejściu frontu we wsi zniszczenie były ogromne, budynek szkoły też ucierpiał.

Z dniem 1 kwietnia 1945r. rozpoczęto naukę w bardzo trudnych warunkach. Staraniem nauczycielki utworzono piątą i szóstą klasę. Przez rok druga sala lekcyjna została utworzona w starym młynie, którego właścicielem był kiedyś Żyd mieszkający w Cieszynie. Drugą nauczycielką była wtedy Józefa Śmietanówna.

Z pozostawionych przez Niemców baraków, dwa przeznaczono na szkołę. Przy pomocy całej wsi, na polu oddanym przez Stanisława Poprawę, stanęła szkoła z jedną salą lekcyjną. Nowym kierownikiem została Jadwiga Patrzykowa.

 

 

Okres powojenny i lata Polski Ludowej

w historii  Szkoły Podstawowej w Cieszynie

Kierowniczka szkoły – Jadwiga Patrzyk, z niewiadomych powodów przez lata 1945 – 57 nie prowadziła kroniki, wspomnienia tamtych lat oparte są jedynie na opowiadaniach miejscowych ludzi.

W 1945/46 zostały przyjęte trzy nauczycielki: Ding Olga, Klepczyk Stefania i Kwolik Stanisława. Niestety, na wiosnę 1952 roku zmarła Stefania Klepczyk, a na jej miejsce z nowym rokiem szkolnym przyjęto Teofilę Laskowską. Były to czasy nasycone zagadnieniami politycznymi, dużo mówiło się o Związku Radzieckim i jego wodzu Józefie Stalinie, dlatego dużym przeżyciem była jego śmierć 5 marca 1953r. organizowane były w tamtym czasie pochody 1 majowe, młodzież szkolna wraz z Gronem Nauczycielskim udawała się furmankami do Frysztaka, gdzie odbywała się uroczysta defilada.

W 1953r. podczas wakacji, w budynku szkolnym, którym w dalszym ciągu był barak niemiecki, jedną dużą salę lekcyjna podzielono na dwie mniejsze i Inspektorat szkolny polecił utworzyć siódmą klasę. Było to wielkie wydarzenie, zwłaszcza dla ubiegłorocznych absolwentów, którzy naukę w siódmej klasie  mieli kontynuował w Wiśniowej. Grono nauczycielskie powiększyło się wtedy o pana Franciszka Armatę, który poprowadził szkolny chór.

W szkole powstały różne organizacje: Szkolne Koło Odbudowy Warszawy, Towarzystwo Przyjaźni Polsko – Radzieckiej, Szkolne Koło PCK. W miejsce porannej modlitwy wprowadzono apele, które miały dawać dzieciom dużo entuzjazmu do nauki. „Modne” stały się egzaminy promocyjne do kolejnej klasy i egzaminy ukończenia szkoły.

W roku szkolnym 1954/55 kierownikiem szkoły była pani Patrzyk Jadwiga, a nauczycielami Kwolik Stanisława, Laskowska Teofila oraz Armata Franciszek. W ciągu roku odeszła nauczycielka Kwolik Stanisława, a na jej miejsce Wydział Oświaty w Strzyżowie mianował nauczyciela Edwarda Mikuszewskiego.

W kolejnym roku szkolnym biblioteka szkolna, w której było już 1000 książek, zorganizowała piąty konkurs czytelniczy. Zima w tym roku była bardzo mroźna, tak że w nieodpowiednich salach szkolnych dzieci odmrażały nogi. Ministerstwo Oświaty ogłosiło więc w styczniu dwutygodniową przerwę w nauce.

Po odejściu kierowniczki Patrzykowej, na jej miejsce mianowano Stanisława Frącza.

W roku szkolnym 1958/59 do naszej szkoły uczęszczało 105 uczniów, którzy uczyli się w trzech salach lekcyjnych na trzy zmiany. Władze widząc fatalne warunki lokalowe szkoły, postanawiają dążyć do budowy nowej szkoły.  Inspektor Oświaty w Strzyżowie, Pan Lis Marian, osobiście popiera inicjatywę. Powołano Komitet Budowy Szkoły w Cieszynie, który aktywnie zabiera się do pracy. Chłopi zwożą żwir, kamienie, opodatkowują się po 300 zł od numeru , a za zebrane pieniądze kupują wapno, zwożą je i gaszą dołach. Pod koniec maja Jasielskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Terenowego rozpoczyna budowę szkoły. Nauka nadal odbywa się w baraku gromadzkim i drewniany budynku, znajdującym się na tej samej działce, co nowopowstająca szkoła. W tym roku został powołany Uniwersytet Powszechny, prowadzony przez Towarzystwo Wiedzy Powszechnej, z siedzibą w budynku szkoły. Słuchaczami tego Uniwersytetu byli mieszkańcy wioski, w wieku od 25 do 75 lat.

Na wiosnę 1960r. nasza wieś zostaje zelektryfikowana. Właściciel domu, za kwotę 5700zł. otrzyma wykonaną instalację elektryczną; jedno gniazdko  i dwa punkty oświetleniowe.

28. stycznia 1961r. został oddany do użytku nowy budynek szkolny. Posiada sześć izb lekcyjnych, kancelarię i pokój nauczycielski i dwa korytarze. W dobudowanym skrzydle mieszczą się mieszkania dla nauczycieli. Pod klasami znajdują się duże piwnice. Wzbogacono księgozbiór Biblioteki Szkolnej, a liczba woluminów wyniosła 1280 sztuk. Do szkoły doprowadzono wodociąg. Zbudowano oddzielny budynek z ubikacjami. Na nowo urządzono boisko szkolne, a drewnianym budynku dawnej szkoły przygotowano mieszkanie dla nauczyciela.

Zima w roku szkolnym 1962/63 była bardzo mroźna i śnieżna. Bardzo niska temperatura utrzymywała się prawie przez sześć miesięcy. W niektórych dniach temperatura spadała do minus 38⁰C. W związku z tym Minister Oświaty zarządził przerwę w nauce w całym kraju od 21 stycznia do 2 lutego 1963r.

W 1967r. szkoła postarała się o Sztandar, który uświetniał uroczystości szkolne. W tym roku do szkoły uczęszczało 161 uczniów, działa Samorząd Uczniowski i Organizacja Harcerska.

W 1971 roku został oddany do użytku Wiejski Dom Kultury, a uczniowie uświetnili swoim programem artystycznym jego otwarcie.

W późniejszych latach zostało utworzone w szkole ognisko przedszkolne i w roku 1972/73 uczęszcza do niego 18 dzieci. W kolejnym roku w czasie wakacji działa w szkole dzieciniec wiejski, do którego uczęszcza 28 dzieci

Od tej pory szkoła, posiadała dobre warunki lokalowe.

W 1976r. Cieszyna przystąpiła do budowy wodociągu, szkoła też została podłączona do niego. 

Rok 1978 był pierwszym rokiem zreformowanej szkoły 10-letniej. Uczniowie z klas VI do VIII odeszli do Zbiorczej Szkoły Gminnej do Frysztaka. W szkole w Cieszynie został obniżony poziom organizacyjny do pięciu klas, a od 1979r. do klas czterech. Dowożenie uczniów odbywało się starym osinobusem i autobusem. Bardzo często auta ulegały awarii i nie kursowały. Dzieci marzły, zwłaszcza jesienią i zimą i bardzo często wracały do domów na nogach. Wyjeżdżały wcześnie rano, a wracały często po zmroku. Rodzice i uczniowie nie zgadzali się na taki stan rzeczy.

Od września 1981r. przywrócono poprzedni stopień organizacyjny z klasami 1-8.

W kraju zapanował wielki kryzys, jakiego ludzie nie pamiętają w swym życiu. Sklepy świecą pustkami. Wprowadzono kartki żywnościowe na mąkę, kaszę mięso, tłuszcze, cukier… . Mimo to, żeby cokolwiek kupić trzeba ustawiać się w długich kolejkach, niejednokrotnie po kilkanaście godzin.

13 grudnia 1981 roku decyzją Rady Państwa wprowadzono stan wojenny na terenie całej Polski, który trwał aż do 22 lipca 1983r. Praca w szkole trwa bez zakłóceń, choć w całym kraju są strajki robotników, studentów, jest wiele ograniczeń w przemieszczaniu się po kraju. Działacze „Solidarności” zostali internowani. Czasy są bardzo niespokojne.

W kolejnych latach do szkoły uczęszcza około 100 uczniów do klas 1-8 oraz kilkanaście dzieci do oddziału przedszkolnego.

W roku szkolnym 1990/91 do szkół powróciła nauka religii, która od wielu lat odbywała się w prywatnych domach mieszkańców Cieszyny. Księdzem uczącym w naszej szkole został proboszcz parafii Stępina, Stanisław Łukasz.

Co roku nauczyciele organizują dla uczniów nawet kilkudniowe wycieczki turystyczno-krajoznawcze, piesze rajdy, wycieczki rowerowe, obozy harcerskie. Niedłącznym elementem roku szkolnego stają się kuligi, organizowane w czasie miesięcy zimowych. Gospodarze zaprzęgają konie do sań, a do nich małe sanki uczniów i po drodze pokrytej całkowicie śniegiem udają się do Huty Gogołowskiej. Tam są zabawy na śniegu, palenie ogniska i pieczenie kiełbasek. Było to możliwe bo śnieg na drogach leżał całą zimę, a po drogach nie jeździły samochody.

W 1990 roku 30 uczniów z klas starszych oraz część nauczycieli pojechało na wycieczkę do Lwowa. Zwiedzaliśmy Cmentarz Łyczakowski oraz Orląt Lwowskich, a także zabytki Lwowa. Sytuacja gospodarcza jest tam bardzo trudna, nie ma towarów w sklepach, a i pieniędzy za pracę dostają bardzo mało. W naszym kraju sytuacja jest na tyle dobra, że można kupić, jeśli ma się pieniądze prawie wszystko.

W tym roku został wprowadzony sześciostopniowy system oceniania, od 1 do 6.

Dobrze układa się współpraca z Komitetem Rodzicielski, którego członkowie chętnie włączają się w organizację szkolnych imprez dla swoich dzieci oraz uroczystości środowiskowych.

Niestety, brakuje środków na remonty w szkole, czy zakup pomocy. W związku z tym kilkoro nauczycieli wraz z przedstawicielami rodziców organizują w Wiejskim Domu Kultury zabawę na rzecz szkoły. Za zysk, kupują pomoce dla dzieci szkolnych i zabawki do oddziału przedszkolnego.

W kolejnych latach dyrektor szkoły czyni liczne starania o środki na remont, i tak zostaje wymieniona instalacja elektryczna, zlikwidowano piece kaflowe do ogrzewania na rzecz centralnego ogrzewania opalanego gazem. Kotłownię i szatnię wyłożono kafelkami ceramicznymi, a także wykonano izolację  pionową fundamentów budynku oraz drenaż wokół szkoły.

Od 1 września 1999r. uczniowie naszej szkoły uczą się w sześcioletniej szkole podstawowej w Cieszynie, a potem są dowożeni do trzyletniego gimnazjum we Frysztaku. Sytuacja ta stwarzała wiele problemów organizacyjnych, wychowawczych i dydaktycznych.

1 września 2019r. przywrócono ośmioklasowe szkoły, a zlikwidowano gimnazja. Od tego roku wchodzi do szkół wiele nowych przepisów, w związku z reformą oświaty. W młodszych klasach od tej pory na świadectwie będzie ocena opisowa.

Od tego czasu budynek naszej szkoły przeszedł wiele remontów i modernizacji. Obecnie w budynku szkoły jest osiem sal lekcyjnych, stołówka, gabinet pielęgniarki oraz specjalistów: psychologa i pedagoga, gabinet Dyrektora i pokój dla nauczycieli. Nowością i czystością lśnią także szkolne toalety. Szkoła jest zadbana dzięki staraniom Dyrektorów Szkoły oraz przychylności Wójta Gminy Frysztak i pracownikom. W budynku Domu Wiejskiego do dyspozycji uczniów jest zastępcza sala gimnastyczna.

Obok szkoły mamy boisko szkolne do piłki nożnej i siatkowej oraz ogólnodostępny plac zabaw dla dzieci.

Szkoła to nie tylko budynek, ale przede wszystkim ludzie, którzy tworzyli przez lata i tworzą nadal szkolną społeczność.